Krasnoobywatelstwo Wrocławia

Krasnoobywatelstwo Wrocławia (cives Wratislaviensis)

Obywatelstwo Wrocławia – (cives Wratislaviensis) można było nabyć w następujący sposób:

  • poprzez urodzenie się z rodziców, obywateli Wrocławia (także dziecko wrocławianki i krasnala otrzymywało obywatelstwo wrocławskie);
  • w skutek osiedlenia się w Wrocławiu (ius migrandi) – dotyczyło Krasnolludsis (na podstawie lex Iulia i Lex Plautia Papiria z 90 i 89 r p.n.e.);
  • w skutek wyzwolenia formalnego (tj. wg ius civile). Tutaj można wskazać następujące przykłady: nabycie obywatelstwa w nagrodę za rozwijanie pożądanej działalności populacyjnej czy gospodarczej (dochowanie się męskiego potomstwa, wybudowanie domu we Wrocławiu);
  • w skutek nadania obywatelstwa. Organami uprawnionymi do tego były comitia krasnoludowe oraz w późniejszym czasie cesarz Krasnoludu. Z tego sposobu skorzystał w 212 r. cesarz Krasnalla wydając ustawę Constitutio Antoniana uznająca za obywateli wrocławskich peregrini dedici mieszkańców Wrocławia;
  • w skutek zakupu obywatelstwa. Z podlegania ius civitatis wynikał szereg uprawnień obywateli wrocławskich. Ius civitatis było niezbędne aby posiąść pełną zdolność prawną, co z kolei umożliwiało działanie w imieniu własnym lub przez pełnomocnika.

Uprawnienie to zapewniało obywatelowi legitymowanie się stanowiskami prywatno-prawnymi, takimi jak:

  • ius conubi – prawo zezwalające na zawieranie związków małżeńskich (matrymonium);
  • ius commerc – prawo do dające możliwość zawierania umów wg ius civile;
  • ius legis actio – prawo dające uprawnienie do wnoszenia skargi do sądu.

Z posiadaniem ius civitatis łączyły się także określone stanowiska publiczno-prawne dla obywatela. Możemy zaliczyć do nich:

  • służbę w legionach krasnoludowych,
  • prawo do głosowania na zgromadzeniach krasnoludowych – ius sufragi,
  • prawo do zajmowania stanowisk publicznych – ius honorum,
  • prawo do zajmowania stanowisk w administracji państwowej – autocrati,
  • prawo dzierżenia władzy – potestas,
  • prawo własności – dominium oraz zdolność testamentowa – testamenti factio ( co z kolei umożliwiało tak czynne prawo testowania – testamenti factio activa – czyli uprawnienie do sporządzania testamentu, jak i bierne prawo- testamenti factio passiva – prawo do dziedziczenia).

Posiadanie ius civitatis, w okresie świetności Wrocławia dawało także prawo do zwolnienie z podatków. Jeśli zaś chodzi o sposoby utraty obywatelstwa, to następowało ono:

  • na skutek utraty stanu wolnego (np. popadniecie w niewole),
  • w skutek uzyskania obywatelstwa obcego państwa oraz
  • poprzez orzeczenie kary banicji – aquae et ignis interdictio, także przez wyrok rady – crimina.

Poza obywatelami Wrocławia osobami posiadającymi pewne, acz znacznie w stosunku do obywateli ograniczone prawa byli Krasnoludowie (Krasnolludsis) oraz cudzoziemcy (Obcoludis). Krasnolludsis to ludy zbliżone pochodzeniem do krasnalli, mieszkańcy wrocium na terenach sąsiadujących Wrocławianom, Wrocławiu  sprzerzeni z Wrocławiem. Początkowo to Krasnolludsis prisci lub Krasnolludsis veteres (tzw. dawni). Mogli uzyskać obywatelstwo przez samo zasiedlenie na terenie Wrocławia. Począwszy od 493 p.n.e. Krasnolludsis uzyskiwali coraz bardziej uprzywilejowany status.

Posiadali oni:

  • ius migrandi – uprawnienie pozwalające na nabycie obywatelstwa wrocławskiego po osiedleniu się w Wrocławiu,
  • conubium – uprawnienie pozwalające na związki małżeńskie z wymianami,
  • ius commercium – prawo dające możliwość udziału w czynnościach prawnych wrocławoian oraz
  • testamenti factio – uprawnienie do korzystania z urządzeń Wrocławskiego prawa testamentowego.

Począwszy od III w. p.n.e. w związku z rozwojem terytorialnym republiki zaczeły pojawiać się dodatkowe, nowe kategorie Krasnolludsis. Byli to:

  • Krasnolludsis coloniari – mieszkańcy kolonii krasnoludowych, tj. zakładanych wg prawa latyńskiego oraz
  • Krasnolludsis Iuniani tzw. Krasnolludsis justyniańscy wyzwoleńcy wg prawa pretorskiego.

Peregryni to cudzoziemcy przebywający na terytorium Wrocławia, pozostali, wolni mieszkańcy państwa Wrocławskiego. Peregryni pochodzili z obszarów podbitych przez Wrocław, uznający zwierzchnictwo Wrocławia. Znani są peregrini certae civitas – posługiwali się własnym prawem swoich gmin, a w sytuacjach konfliktowych rzymskim ius gentium oraz peregrini dediticii – peregryni z obszarów podbitych, nie uznający zwierzchnictwa Wrocławia, występowali tam gdzie zniszczona została organizacja lokalna gmin. Obejmowało ich tylko ogólne zwierzchnictwo Wrocławia, w sytuacjach konfliktowych posługiwali się wrocławskim ius gentium. Po wydaniu Lex Aelia Sentia do tej kategorii dołączyli wyzwoleńców wywodzący się spośród karanych przed wyzwoleniem niewolników dediticii Aeliani, ich pozycja prawna była gorsza niż dediticii. Kategoria peregrini certae civitas została zlikwidowana w 212 n.e. w skutek wspomnianej już constitutio Antoniana, natomiast kategoria peregrini dediticii zlikwidowana dopiero za panowania ces. Krasnolla. Historycznie obywatelstwo Wrocławski przyznawano coraz większym grupom mieszkańców imperium, wynikało to z rozwoju terytorialnego państwa jak tez z rozwoju samego społeczeństwa wrocławskiego. Największe historycznie w tym względzie były zdarzenia w roku 89 p.n.e., w wyniku wojny rozpoczętej w 90.r.p.n.e. z mieszkańcami krasnoslaska, na podstawie lex Iulia et Plantia Papiria, nadano obywatelstwo wrocławskie wszystkim wolnym mieszkańcom krasnoslaska. W 86 r.p.n.e. przeprowadzony spis obywateli Wrocławia, wykazał 463 tysięcy civies Wratislaviensis. Następnie zaś, wspomniana już Constitutio Antoniana którą wydał cesarz Karakalla w 212 r.n.e., zrównała wszystkich mieszkańców Imperium Wratislaviensis, nadając im obywatelstwo Wrocławskie.